آخرین اخبار
رکورد تولید، اما سفرههای خالی از ماهی
رکورد تولید، اما سفرههای خالی از ماهی؛ سازمان شیلات به کدام شاخص افتخار میکند؟
تحلیلی از کشاورزپلاس
ایران طی سالهای اخیر به یکی از تولیدکنندگان مهم آبزیان در منطقه تبدیل شده است. هر سال از افزایش تولید، توسعه مزارع پرورش ماهی، رشد صادرات و ثبت رکوردهای جدید سخن گفته میشود؛ اما یک سؤال اساسی همچنان بیپاسخ مانده است:
اگر تولید افزایش یافته، چرا مصرف ماهی در سفره مردم رشد نکرده است؟
آخرین آمار منتشرشده از سوی FAOSTAT نشان میدهد سرانه مصرف ماهی در ایران در سال ۲۰۲۳ حدود ۱۱.۳ کیلوگرم بوده است؛ رقمی که نهتنها نسبت به سالهای اوج مصرف کاهش یافته، بلکه فاصله قابلتوجهی با میانگین جهانی دارد. در مقابل، بر اساس گزارش چشمانداز کشاورزی OECD-FAO، میانگین مصرف جهانی آبزیان اکنون به حدود ۲۱ کیلوگرم برای هر نفر در سال رسیده است.
به زبان ساده، ایرانیان تقریباً نصف میانگین جهانی ماهی مصرف میکنند.
از رشد مصرف تا توقف روند صعودی
در فاصله سالهای ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۹، سرانه مصرف ماهی در ایران از حدود ۱۰.۵ کیلوگرم به حدود ۱۲.۵ کیلوگرم رسید؛ اما از سال ۲۰۲۰ به بعد این روند متوقف شد و آمارها نشان میدهد مصرف سرانه بهتدریج کاهش یافته و در سال ۲۰۲۳ به حدود ۱۱.۳ کیلوگرم رسیده است.
این در حالی است که طی همین سالها، ظرفیت تولید آبزیان کشور افزایش یافته و بارها از ثبت رکوردهای جدید در تولید و صادرات خبر داده شده است.
چرا مصرف افزایش پیدا نکرد؟
پاسخ این سؤال را نمیتوان فقط در یک عامل خلاصه کرد. مجموعهای از متغیرهای اقتصادی و ساختاری در این وضعیت نقش داشتهاند؛ از جمله:
افزایش قیمت ماهی و کاهش قدرت خرید خانوارها
بالا بودن هزینه حملونقل و زنجیره توزیع
دسترسی محدود به ماهی تازه در بسیاری از استانهای غیرساحلی
فاصله قابلتوجه قیمت تولید تا مصرف
ضعف فرهنگسازی مستمر برای گسترش مصرف آبزیان
نتیجه آن شده که با وجود رشد تولید، سهم ماهی در سبد غذایی بسیاری از خانوارهای ایرانی افزایش نیافته است.
پرسشهایی که سازمان شیلات باید به آنها پاسخ دهد
سازمان شیلات ایران در سالهای اخیر تمرکز ویژهای بر افزایش تولید و توسعه آبزیپروری داشته است؛ اما امروز چند پرسش جدی نیز مطرح است:
اگر تولید رشد کرده، چرا سرانه مصرف داخلی همچنان در محدوده ۱۱ تا ۱۲ کیلوگرم باقی مانده است؟
برنامههای فرهنگسازی برای افزایش مصرف آبزیان چه نتایج قابلاندازهگیری داشتهاند؟
برای کاهش فاصله قیمت مزرعه تا سفره مردم چه اقداماتی انجام شده است؟
چه برنامهای برای افزایش دسترسی خانوارهای مناطق غیرساحلی به ماهی با قیمت مناسب وجود دارد؟
موفقیت واقعی کجاست؟
بیتردید افزایش تولید و صادرات برای اقتصاد کشور اهمیت دارد؛ اما اگر هدف نهایی، ارتقای امنیت غذایی و سلامت جامعه باشد، شاخص موفقیت تنها میزان تولید نیست.
موفقیت زمانی کامل خواهد بود که رشد تولید، در سفره مردم نیز دیده شود.
تا زمانی که سرانه مصرف ماهی در ایران تقریباً نصف میانگین جهانی باقی مانده است، این پرسش همچنان پابرجاست:
آیا زمان آن نرسیده که در کنار افتخار به رکوردهای تولید، افزایش مصرف داخلی نیز به یکی از مهمترین شاخصهای عملکرد سازمان شیلات تبدیل شود؟
دیدگاه تان را بنویسید