کشاورزی زیر آتش گرما؛ زنگ خطر جهانی برای غذا

بر اساس این گزارش‌ها، تعداد روزهای گرمای شدید در نیم‌قرن گذشته به‌طور چشمگیری افزایش یافته و همین مسئله، بنیان قابل پیش‌بینی بودن کشاورزی را تضعیف کرده است. کارشناسان تأکید می‌کنند کشاورزی همواره بر ثبات نسبی اقلیم و امکان برنامه‌ریزی فصلی استوار بوده، اما با افزایش نوسانات دمایی، این ویژگی کلیدی به‌تدریج از بین می‌رود و ریسک تولید به شکل محسوسی بالا می‌رود.

در همین حال، پیامدهای تغییر اقلیم تنها به افزایش دما محدود نمی‌شود. همزمانی چندین عامل از جمله گرمای شدید، کمبود منابع آبی، تغییر در چرخه زیستی آفات و نوسانات بازار، شرایطی را ایجاد کرده که به گفته تحلیلگران، ماهیتی «سیستمیک» پیدا کرده است. در چنین شرایطی، کاهش عملکرد و کیفیت محصولات، افزایش حملات آفات و رشد قیمت مواد غذایی، به‌طور همزمان رخ می‌دهد و یکدیگر را تشدید می‌کنند.

یافته‌های این گزارش همچنین نشان می‌دهد به ازای هر یک درجه افزایش دما، میزان پروتئین در محصولاتی مانند گندم و ذرت بین ۶ تا ۸ درصد کاهش می‌یابد. این موضوع به معنای آن است که حتی در صورت حفظ نسبی حجم تولید، کیفیت تغذیه جهانی با افت مواجه خواهد شد؛ مسئله‌ای که می‌تواند پیامدهای بلندمدتی برای سلامت جمعیت جهان داشته باشد.

نمونه‌های عینی این بحران نیز در برخی مناطق جهان قابل مشاهده است. از جمله در شرق آفریقا، موج‌های شدید گرما در سال‌های اخیر منجر به تلف شدن میلیون‌ها رأس دام شده است؛ رخدادی که علاوه بر کاهش تولید گوشت و لبنیات، به از بین رفتن سرمایه کشاورزان، افزایش فقر و تشدید مهاجرت‌های اجباری انجامیده است.

با این حال، کارشناسان معتقدند تعبیر «فروپاشی کشاورزی جهان» بیش از آنکه یک واقعیت قریب‌الوقوع باشد، بازتابی از نگرانی‌های رسانه‌ای است. آنچه در عمل در حال وقوع است، تغییر تدریجی الگوی تولید غذا در جهان است؛ به‌گونه‌ای که برخی مناطق با شرایط اقلیمی مساعدتر ممکن است حتی افزایش بهره‌وری را تجربه کنند، در حالی که مناطق آسیب‌پذیرتر، به‌ویژه در آفریقا، خاورمیانه و جنوب آسیا، با افت شدید تولید مواجه خواهند شد.

این روند می‌تواند به تعمیق شکاف‌های موجود در دسترسی به غذا منجر شود و مفهوم «امنیت غذایی» را بیش از پیش به یک مسئله ژئوپلیتیک تبدیل کند. در چنین شرایطی، کشورهایی که از منابع آب کافی، اراضی حاصلخیز و فناوری‌های پیشرفته کشاورزی برخوردارند، در موقعیت برتری قرار خواهند گرفت.

در مجموع، گزارش‌های سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد و سازمان جهانی هواشناسی بیش از آنکه از نابودی کامل کشاورزی خبر دهند، از ورود این بخش به دوره‌ای پرریسک حکایت دارند؛ دوره‌ای که در آن، کشاورزی از یک فعالیت قابل پیش‌بینی به عرصه‌ای با عدم‌قطعیت بالا تبدیل شده و مرز میان برندگان و بازندگان آن، به‌تدریج در حال شکل‌گیری است.