هوش مصنوعی در آستانه ورود جدی به دامپزشکی؛ از پیشبینی بیماری تا بازتعریف سواد حرفهای
در راستای اجرای برنامههای آموزشی توانمندسازی کارمندان دولت، دوره «آشنایی با هوش مصنوعی و کاربردهای آن در دامپزشکی کشور» برگزار شد.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی سازمان دامپزشکی کشور، دوره آموزشی «آشنایی با هوش مصنوعی و کاربردهای آن در دامپزشکی» با برنامهریزی اداره کل سرمایه انسانی و تامین تجهیزات دامپزشکی این سازمان جهت تأکید بر نقش فزاینده هوش مصنوعی در تشخیص، پیشبینی و مدیریت بیماریها برگزار شد؛ نشستی که نشان داد دامپزشکی نیز، مانند سایر حوزههای علوم پزشکی، ناگزیر از تطبیق با موج جدید فناوریهای هوشمند است.
در این دوره آموزشی که با حضور جمعی از مدیران، کارشناسان و دامپزشکان در سازمان دامپزشکی کشور برگزار شد، هوش مصنوعی نه بهعنوان یک فناوری لوکس، بلکه بهمثابه یک ضرورت حرفهای آیندهمحور معرفی شد.
حسام الدین اکبرین معاون آموزش و تحقیقات سازمان نظام دامپزشکی کشور که سخنران این نشست بود: با اشاره به روند جهانی تحول مفهوم «سواد» از منظر سازمان جهانی یونسکو، تأکید کرد که سواد امروز دیگر صرفاً به خواندن و نوشتن یا حتی مدرک دانشگاهی محدود نیست و مهارت استفاده آگاهانه از فناوریهایی مانند هوش مصنوعی، بخش جداییناپذیر از آن خواهد شد.
به گفته وی، همانگونه که جامعه از تلفن ثابت به گوشی هوشمند گذار کرد، هوش مصنوعی نیز بهتدریج به ابزار روزمره متخصصان تبدیل خواهد شد؛ ابزاری که ناآگاهی از آن، به معنای عقبماندن از تحولات حرفهای است. مجمع جهانی اقتصاد نیز در سالهای اخیر، هوش مصنوعی مولد، دستیارهای هوشمند پزشکی و کاربردهای آن در اکتشافات علمی را در فهرست فناوریهای برتر جهان قرار داده است.
کاربردهای دامپزشکی هوش مصنوعی
در بخش تخصصی این نشست، مهمترین کاربردهای هوش مصنوعی در دامپزشکی تشریح شد؛ از جمله تشخیص زودهنگام بیماریها، پیشبینی رخدادهای اپیدمیولوژیک، تحلیل دادههای آزمایشگاهی و پایش هوشمند گلههای دام، طیور و آبزیان. استفاده از سنسورها، رباتها و سامانههای تحلیل تصویری در واحدهای پرورش دام و طیور، امکان رصد مداوم شاخصهایی مانند رفتار، تغذیه، صداهای تنفسی، دما، رطوبت و حتی میزان آمونیاک را فراهم میکند؛ دادههایی که میتوانند پیش از بروز بالینی بیماری، هشدارهای لازم را صادر کنند.
سخنران این نشست آموزشی تأکید کرد که تشخیص زودهنگام، علاوه بر کاهش خسارات اقتصادی، به کاهش رنج حیوانات و ارتقای رفاه دام نیز منجر میشود؛ موضوعی که با رویکردهای نوین رفاه حیوانات همراستا است.
رشتههای دامپزشکی در معرض تحول
بر اساس مطالب ارائهشده، رادیولوژی و پاتولوژی دامپزشکی از جمله حوزههایی هستند که به دلیل ماهیت تکرارشونده و دادهمحور، بیشترین ظرفیت را برای بهرهگیری از هوش مصنوعی دارند. در رادیولوژی، تحلیل تصاویر تشخیصی با دقت بالا و سرعت بیشتر، پیشرفت چشمگیری داشته و در برخی کشورها بهعنوان دستیار تصمیمگیری دامپزشک بهکار گرفته میشود. در پاتولوژی نیز اگرچه جایگزینی کامل هنوز محقق نشده، اما طبقهبندی ضایعات و نئوپلازیها با کمک الگوریتمهای یادگیری ماشین در حال توسعه است.
تجربههای داخلی و چالشها
در این نشست به نمونههایی از پروژههای انجامشده در داخل کشور نیز اشاره شد؛ از جمله پژوهشهای مرتبط با تشخیص زودهنگام لنگش گاو، تحلیل دادههای ژنتیکی برای پیشبینی بروز بیماریهایی مانند لوکوز، و استفاده از پردازش تصویر در تشخیص انگلها. با این حال، تأکید شد که کیفیت دادهها، ثبت صحیح اطلاعات و نظارت انسانی، پیششرط موفقیت هوش مصنوعی در دامپزشکی است.
ملاحظات اخلاقی و حرفهای
سخنران این دوره آموزشی کاربردی در پایان با اشاره به محدودیتهای کنونی هوش مصنوعی، هشدار داد که این فناوری هنوز توان تصمیمگیری مستقل در مداخلات درمانی حساس را ندارد و استفاده از آن بدون نظارت متخصص میتواند مخاطرهآمیز باشد. همچنین ملاحظات اخلاقی، بهویژه در ارتباط با سلامت و رفاه حیوانات، باید همزمان با توسعه فناوری مورد توجه قرار گیرد.
برگزاری این دوره آموزشی نشان داد که هوش مصنوعی بهسرعت در حال تبدیلشدن به یکی از ارکان آینده دامپزشکی است؛ تحولی که نهتنها شیوه تشخیص و مدیریت بیماریها، بلکه تعریف سواد حرفهای دامپزشکان را نیز دگرگون خواهد کرد.
دیدگاه تان را بنویسید