رقص ذرت در ضیافت سویا؛ وقتی تنگه هرمز الگوی کشت «کمربند ذرت» را شخم می‌زند!

علیرضا صفاخو - روزنامه نگار ارشد بخش کشاورزی
در جغرافیای سیاست، گاهی یک گلوله در خاورمیانه، کیلومترها دورتر، دانه‌ای را در خاک ایالت آیووای آمریکا جابه‌جا می‌کند. امروز که در اواسط فروردین ۱۴۰۵ خورشیدی ایستاده‌ایم، بوی باروتِ جنگ خاورمیانه، نه تنها از آب‌های نیلگون خلیج فارس، که از مزارع وسیع میان‌رودانِ آمریکا نیز به مشام می‌رسد! حقیقت آن است که امنیت غذایی دیگر نه در سیلوها، که در لوله‌های انتقال گاز و عرضِ تنگه‌های راهبردی تعریف می‌شود.
اظهارات اخیر و قابل تامل «مجید موافق قدیری» رئیس انجمن صنایع خوراک دام، طیور و آبزیان در «باشگاه خبرنگاران جوان»، پنجره‌ای رو به یک واقعیت عریان گشود: «تنگه هرمز، قلب تپنده بازار کود جهان است.» وقتی این رگ حیاتی زیر فشار تنش‌های ژئوپلیتیک منقبض می‌شود، خون به اندام‌های تولید کشاورزی در نیم‌کره غربی نمی‌رسد. ذرت، این پادشاهِ مغرور و تشنه‌ نیتروژن، حالا در برابر رقیبِ خاکی‌اش، سویا، زانو زده است. چرا؟ چون ذرت برای بقا به «اوره» و «آمونیاک» نیاز دارد؛ نهاده‌هایی که نافشان به قیمت گاز طبیعی و امنیت خلیج فارس گره خورده است.
آمارها در آوریل ۲۰۲۶ (فروردین ۱۴۰۵) بوی بحران می‌دهند. وقتی قیمت اوره در بازار نیواورلئان (NOLA) تنها در چند روز ۱۵ درصد جهش می‌کند و از مرز ۶۸۰ دلار می‌گذرد، کشاورز آمریکایی که حساب و کتابش با منطقِ سود گره خورده، ترجیح می‌دهد از خیرِ رکورد ۹۸ میلیون اِکِر کشت ذرت سال گذشته بگذرد و ۲ میلیون هکتار از اراضی‌اش را به ضیافت سویا ببرد. سویا، این گیاه قناعت‌پیشه، در سالی که روسیه صادرات نیترات آمونیوم را تا اول اردیبهشت (۲۱ آوریل) ممنوع کرده، حکم پناهگاه مالی را دارد.
ما با یک «دومینوی پروتئینی» روبرو هستیم. کاهش ۴.۸ درصدی سطح زیرکشت ذرت در آمریکا، یعنی کاهش تولید غلات علوفه‌ای. وقتی رئیس انجمن صنایع خوراک دام، طیور و آبزیان ایران از شوک ۶ تا ۹ ماهه آینده سخن می‌گوید، در واقع از «توفانِ قیمت» در قفسه‌های پروتئین خبر می‌دهد. مرغ و گوشت، فرزندانِ ذرت و سویا هستند؛ وقتی سفره‌ والدین کوچک شود، فرزندان نحیف و گران می‌شوند!

نکته استراتژیک اینجاست: ۳۰ درصد از صادرات جهانی کودهای نیتروژنی جهان از جغرافیایی می‌گذرد که اکنون داغ‌ترین نقطه زمین است. این یعنی «دیپلماسیِ غذا» از این پس نه با لبخند، که با نرخ‌های فیوچرز (آتی) در بورس شیکاگو (CBOT) نوشته می‌شود.

ما در این ایام حساس، بیش از هر زمان دیگری نیازمند تحلیل‌های «کشاورزپلاس»‌گونه هستیم تا بفهمیم پشت هر خبر کوتاه جنگی، چه لرزه‌ای بر اندام بازار جهانی و البته امنیت غذایی کشور خواهد افتاد تا تدابیر لازم پیشگیرانه نیز برای آن اتخاذ شود.
در نهایت، باید پرسید: آیا ما هم فارغ از تحولات جهانی در ایران، با نرخ ارز 117 هزار تومانی برای نهاده ها و وابستگی شدید صنعت دام و طیور ایران به واردات نهاده، آمادگیِ مواجهه با این تغییر الگوی کشت جهانی را داریم!؟ کشت سویا شاید در آمریکا گران یا برای سویاکاران جذاب شده باشد، اما برای ما که در مرکز این توفان ایستاده‌ایم، هر دانه سویا به ویژه طی 6 تا 9 ماه آینده، حکم یک فشنگ در خشابِ امنیت ملی را دارد.