گفتوگوی کشاورزپلاس با غضنفر مودت، باغدار پیشرو در خورموج بوشهر
از زنبورداری تا «کُنارستان»؛ روایت یک مطالبه برای برند ملی میوه جنوب/ میوهای شیرین و پرانرژی، با آب بالا و ویتامینهای قابل توجه
وقتی یک کشاورز پیشرو، از انتخاب رقم تا مهندسی معکوس دستگاه هرس و مطالبه غرفه عرضه مستقیم در تهران را خودش پیگیری میکند
در جنوب گرم و کمآب ایران، جایی که خرما سالها محصول غالب بوده، میوه «کُنار» میتواند روایت تازهای از تنوع کشت و افزایش درآمد کشاورزان باشد. «غضنفر مودت»، بنیانگذار نخستین و بزرگترین کُنارستان کشور و خاورمیانه و همچنین مروج سابق زنبورداری در خورموج استان بوشهر، پس از سالها فعالیت در حوزه تولید و آموزش زنبورعسل و فراوردههای آن به افراد محلی علاقهمند جویای کسب و کار، اینبار به سراغ کشت و تجاریسازی کُنار رفته است. او با کشت ۱۶ رقم و انتخاب ۵ رقم برتر، طراحی دستگاه هرس اختصاصی و آزمون صنایع تبدیلی، تلاش کرده این میوه کمتر شناختهشده را به بازار ایران، بهویژه تهران، معرفی کند.
در این میان باید اشاره کنیم که روایت «غضنفر مودت»، فقط درباره یک میوه نیست؛ درباره ظرفیت مغفول جنوب، ضرورت تحقیق هدفمند، ساماندهی بازار و شکلگیری یک برند ملی برای «کُنار» است. مسیری که اگر حلقههای تحقیق، تشکل، فرآوری و عرضه مستقیم در آن تکمیل شود، میتواند خورموج و استان بوشهر را در کنار خرما، به قطب ملی میوه «کُنار» نیز بدل کند.
فایل ویدیویی 13 دقیقه ای این گفتگو را میتوانید در لینک اینجا ببینید
گفتگو: علیرضا صفاخو - عکس: فرزان ظروفچیان
*************************************************************
چه شد به سراغ کشت میوه کُنار رفتید؟
کشتهای سابقهدار جنوب عموماً خرماست. اما برای ارتقای درآمد مردم و استفاده از امکانات اقلیمی منطقه، خواستم کار جدیدی انجام بدهم که بخش عمدهای از مردم بهرهمند شوند. کنار مزیت اقلیمی و فنی مشخصی دارد؛ در دنیا و ایران نمونههای مختلفی از آن وجود دارد. این درخت نسبت به گرمای ۵۰ و حتی ۶۰ درجه، بیآبی و آبهای شور مقاومت بالایی دارد و نسبت به بسیاری از محصولات، هزینه و حجم کار کمتری میطلبد. بنابراین صرفهجویی قابل توجهی در هزینههای کشاورز ایجاد میکند.
ناحیه جنوب، از خوزستان تا بلوچستان، ذاتاً کُنارزار است و قابلیت احداث باغهای تجاری را دارد.
از ۱۶ رقم تا ۵ رقم تجاری
شنیدهایم ۱۶ رقم را بررسی کردید و به ۵ رقم تجاری رسیدید. معیار انتخاب چه بود؟
وقتی میخواهیم محصولی نسبتاً وحشی را اهلی و تجاری کنیم، چند فاکتور مهم داریم:
۱. بازارپسندی
۲. خواص
۳. مقاومت گیاه
۴. برداشت آسان
۵. ماندگاری در بازار (حداقل یک هفته تا ۱۰ روز)
برخی ارقام هزینه برداشت بالا داشتند یا درخت قد میکشید و برداشت سخت میشد. بنابراین حذف شدند.
کدام رقم بیشترین حاشیه سود را داشت؟
در این مسیر آزمون و خطای زیادی داشتیم. از میان ۱۶ رقم، در نهایت ۵ رقم انتخاب شد. بالاترین حاشیه سود مربوط به «لوکس تایلندی» است. ماندگاری عالی، شکل براق و بازارپسند، طعم بسیار شیرین و دانهبندی درشت دارد؛ بهطوری که گاهی ۴ یا ۵ عدد آن یک کیلو میشود که در تعریف سنتی کُنار، کمسابقه است.
البته سلیقه استانها متفاوت است؛ برخی ترشوشیرین میپسندند، برخی شیرین خالص. انتخاب رقم باید بر اساس بازار هدف باشد.
بازگشت سرمایه و کشاورزی خانوادگی
بازگشت سرمایه چقدر زمان میبرد؟
اگر کسی بخواهد یک هکتار شروع کند، میتواند بهتدریج توسعه دهد. ابتدا نهال بومی کاشته میشود و بعد پیوند رقم تجاری انجام میگیرد. درخت 2 سال بعد ثمر میدهد و ثمر اقتصادی در سال چهارم محقق میشود.
این کار برای کشاورزی خانوادگی بسیار مناسب است. خانواده میتوانند برداشت و بستهبندی را انجام دهند. اما اگر بخواهیم علمی و صادراتی کار کنیم، باید یکدست و وسیع باشد.
مهندسی معکوس دستگاه هرس
درباره دستگاه هرس توضیح میدهید؟
هرس سالانه مهمترین کار این درخت است. چون نمونه مشابه نداشتیم، خودم مهندسی معکوس کردم و دستگاهی ساختم که با یک تراکتور و یک راننده، در ۷ دقیقه ۳۰۰ تا ۳۵۰ متر جلو میرود و ۷ دقیقه برمیگردد. اگر دستی انجام شود، حجم عظیمی کار میطلبد.
صادرات؛ فرصت از دسترفته تحقیقاتی
ظرفیت صادرات چقدر است؟
هر تولیدی اگر بازار هدف داشته باشد، صادراتی میشود. مشکل ما ریشهای است. باید ابتدا دانشگاه و مراکز تحقیقاتی 2 یا 3 رقم استاندارد را معرفی و بازار مقصد را مشخص میکردند.
الان من ۲۵ هکتار زیر کشت دارم با ۵ رقم مختلف. برای صادرات علمی، باید یک رقم یکدست داشته باشیم تا بتوان تریلی ترانزیتی بار زد، نه اینکه روزی ۲۰۰ کیلو از یک رقم و ۵۰۰ کیلو از رقم دیگر برداشت شود.
مطالبه از نهادهای تحقیقاتی
آیا از مرکز تحقیقات کمک گرفتید؟
به مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان بوشهر مراجعه کردم. درباره آفات نشریاتی دادند، اما درباره بیماریهای درخت تقریباً کاری نشده. وقتی نمونه بیمار بردم، در برخی موارد اطلاعات من بیشتر بود. این نیازمند تشکیلات منسجم و تأمین اعتبار است.
اگر بخواهید مستقیماً پیامی بدهید؟
انتخاب رقم مناسب و معرفی رسمی آن بسیار واجب است. اگر بگویند این رقم را بکارید و بازار روسیه مثلاً مقصد آن است، کشاورز تکلیفش روشن میشود.
ارزش غذایی و «سوپرفود ایرانی»؟
کنار از نظر ارزش غذایی چه جایگاهی دارد؟
میوهای شیرین و پرانرژی، با آب بالا و ویتامینهای قابل توجه است؛ در حد خرما. تحقیقات بینالمللی هم انجام شده. ما بهصورت میدانی میبینیم در فصل مصرف، ذائقه به میوه دیگری نمیرود.
درباره برخی ارقام بیکیفیت در بازار؟
رقمی به نام «کریکت بال» که منشأ آن از پاکستان است، بیشتر خوراک دام است اما وارد بازار میشود و بازارزدگی ایجاد میکند. این به تولیدکننده داخلی لطمه میزند.
صنایع تبدیلی؛ از کمپوت تا حبه کُنار
آیا کنار قابلیت صنایع تبدیلی دارد؟
بله، بسیار. کمپوت تولید کردیم و استقبال عالی بود. شربت کنار در حدود هزار شیشه تولید شد و سالها مشتری دنبال آن بود. سرکه، پودر و حبه کنار هم تولید کردیم.
در دوره کرونا که حملونقل مختل بود، محصول را به پودر تبدیل کردیم و حتی خط تولید آزمایشی طراحی شد. فقط نیاز به سرمایهگذار و خط فرآوری تخصصی دارد.
بازار، قیمت و مطالبه غرفه عرضه مستقیم
مهمترین مطالبه شما چیست؟
یک غرفه مشخص در تهران برای عرضه مستقیم کنار تولیدی کشور. اختلاف قیمت از سر باغ (مثلاً ۱۵۰ هزار تومان) تا بازار (گاهی ۴۰۰ هزار تومان) منصفانه نیست. من مخالف بازاریابی نیستم، اما خواهان بازاریابی با انصاف هستم.
مردم از طریق سایت تماس میگیرند که ۵ کیلو از بوشهر بفرست. چرا باید این فاصله قیمتی باشد؟ این حلقه مفقوده را چه کسی باید حل کند؟
نقش تشکلها و آینده اشتغال
راهکار شما چیست؟
لزومی ندارد متولی سیاسی باشد؛ تشکلهای صنفی میتوانند مطالبهگری کنند. کارشناس حقوقی و بهداشتی داشته باشند. یک دست صدا ندارد.
پیام نهایی من این است: باید شغل واقعی ایجاد کنیم، نه کاذب. وقتی خانوادهها درآمد داشته باشند، زبان گویا پیدا میکنند و میتوانند از حقشان دفاع کنند.
دیدگاه تان را بنویسید