تورم همچنان از سفره مردم جلوتر می‌دود

 

گزارش تحلیلی کشاورزپلاس از تازه‌ترین داده‌های مرکز آمار ایران

تازه‌ترین گزارش شاخص قیمت مصرف‌کننده در مردادماه ۱۴۰۵ نشان می‌دهد که اگرچه تورم همچنان تمام بخش‌های اقتصاد خانوار را درگیر کرده، فشار افزایش قیمت در حوزه غذا به‌مراتب شدیدتر است. فاصله قابل توجه تورم خوراکی‌ها با تورم عمومی، اکنون به یکی از مهم‌ترین نشانه‌های تغییر در ساختار هزینه خانوار ایرانی تبدیل شده است.

براساس داده‌های مرکز آمار، شاخص کل قیمت مصرف‌کننده در مرداد به ۷۰۰.۱ رسیده و قیمت مجموعه کالاها و خدمات مصرفی خانوار نسبت به تیرماه به طور متوسط ۳.۴ درصد افزایش یافته است.

تورم نقطه‌به‌نقطه نیز به ۸۹ درصد رسیده است؛ به عبارت ساده‌تر، خانوار ایرانی برای خرید مجموعه‌ای ثابت از کالاها و خدمات در مرداد ۱۴۰۵ به طور متوسط ۸۹ درصد بیشتر از مرداد ۱۴۰۴ هزینه کرده است.

تورم سالانه نیز به ۶۹.۹ درصد رسیده که نشان‌دهنده تداوم فشار تورمی در اقتصاد خانوار است. 

اما تصویر بخش غذا نگران‌کننده‌تر است.

تورم خوراکی‌ها؛ ۱۲۸.۶ درصد

بررسی جزئیات جدول مرکز آمار نشان می‌دهد شاخص گروه «خوراکی‌ها» در مرداد به ۱۰۲۵.۷ رسیده است.

تورم این گروه در سه مقیاس چنین بوده است:

• تورم ماهانه: ۳.۶ درصد
• تورم نقطه‌به‌نقطه: ۱۲۸.۶ درصد
• تورم سالانه: ۱۰۴.۵ درصد

در گروه بزرگ‌تر «خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها» نیز تورم نقطه‌به‌نقطه حدود ۱۲۷.۵ درصد و تورم سالانه ۱۰۳.۷ درصد ثبت شده است.

این ارقام یک پیام روشن دارند: افزایش هزینه تأمین غذا همچنان به شکل محسوسی سریع‌تر از متوسط هزینه زندگی خانوارهاست.

در حالی که تورم نقطه‌به‌نقطه کل اقتصاد ۸۹ درصد است، تورم خوراکی‌ها ۱۲۸.۶ درصد گزارش شده؛ یعنی تورم مواد غذایی حدود ۳۹.۶ واحد درصد بالاتر از تورم عمومی قرار گرفته است.

این فاصله برای خانوارهای کم‌درآمد اهمیت بیشتری دارد، زیرا سهم خوراکی‌ها از کل هزینه آنها بالاتر است.

 

 

کدام مواد غذایی در مرداد بیشتر گران شدند؟

بررسی زیرگروه‌های خوراکی تصویر دقیق‌تری از آنچه در سفره خانوار اتفاق افتاده ارائه می‌کند.

شیر، پنیر و تخم‌مرغ؛ جهش ۸.۶ درصدی فقط در یک ماه

یکی از مهم‌ترین اتفاقات مرداد مربوط به گروه «شیر، پنیر و تخم‌مرغ» است.

تورم این گروه به:

ماهانه: ۸.۶ درصد

نقطه‌به‌نقطه: ۱۶۳.۷ درصد

سالانه: ۱۰۹.۴ درصد

رسیده است.

افزایش ۸.۶ درصدی قیمت این گروه تنها در یک ماه، برای یکی از اصلی‌ترین منابع پروتئین خانوار قابل توجه است.

مهم‌تر اینکه خانوارها برای این گروه به طور متوسط حدود ۱۶۴ درصد بیشتر از مرداد سال گذشته هزینه کرده‌اند.

این مسئله از منظر امنیت غذایی نیز اهمیت دارد. افزایش قیمت لبنیات و تخم‌مرغ صرفاً یک مسئله تورمی نیست؛ اگر رشد قیمت به کاهش مصرف منجر شود، مستقیماً می‌تواند کیفیت سبد غذایی خانوار را تحت تأثیر قرار دهد.

 

 

ماهی؛ تورم ماهانه ۶.۲ درصد

گروه ماهی‌ها و صدف‌داران نیز یکی دیگر از رکوردداران افزایش قیمت در مرداد بوده است.

تورم ماهانه این گروه به ۶.۲ درصد رسیده و تورم نقطه‌به‌نقطه آن ۱۰۴.۳ درصد ثبت شده است.

تورم سالانه ماهی نیز حدود ۷۶ درصد است.

به بیان دیگر، قیمت این گروه در مقایسه با مرداد سال گذشته بیش از دو برابر شده است.

افزایش قیمت ماهی در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که این محصول پیش از جهش‌های اخیر نیز در مقایسه با بسیاری از منابع پروتئینی سهم محدودی در سبد غذایی بخشی از خانوارها داشته است.

 

 

سبزیجات؛ رکورددار تورم ماهانه خوراکی‌ها

یکی از قابل توجه‌ترین اعداد گزارش مرداد مربوط به گروه:

«سبزیجات شامل سبزی‌ها و حبوبات»

است.

تورم ماهانه این گروه ۹.۳ درصد بوده است؛ بالاترین نرخ در میان زیرگروه‌های اصلی خوراکی جدول.

در عین حال:

تورم نقطه‌به‌نقطه: ۹۹.۸ درصد

تورم سالانه: ۶۳.۴ درصد

ثبت شده است.

افزایش تقریباً ۱۰ درصدی قیمت سبزیجات تنها طی یک ماه می‌تواند علاوه بر عوامل عمومی تورم، تحت تأثیر ماهیت فصلی بازار محصولات کشاورزی، هزینه حمل‌ونقل، عرضه محصول و تغییرات تولید قرار داشته باشد؛ برای تعیین سهم هر عامل البته به داده‌های تولید و بازار هر محصول نیاز است.

 

 

روغن؛ هنوز یکی از بزرگ‌ترین کانون‌های تورم غذایی

اگر به جای تورم یک‌ماهه، افزایش قیمت نسبت به سال گذشته را بررسی کنیم، وضعیت روغن‌ها و چربی‌ها بسیار متفاوت است.

براساس جدول مرکز آمار:

تورم ماهانه: ۱.۷ درصد

تورم نقطه‌به‌نقطه: ۲۵۸.۲ درصد

تورم سالانه: ۱۸۰ درصد

است.

بنابراین اگرچه شتاب افزایش قیمت روغن در خود مرداد نسبتاً محدود بوده، سطح قیمت این گروه نسبت به سال گذشته همچنان به‌شدت بالاست.

تورم نقطه‌به‌نقطه ۲۵۸.۲ درصدی به این معنی است که هزینه خرید یک سبد ثابت از این گروه نسبت به مرداد سال قبل حدود ۳.۶ برابر شده است.

این گروه در خرداد نیز بالاترین تورم نقطه‌به‌نقطه را میان گروه‌های غذایی داشت و تورم آن در آن مقطع ۲۷۸.۴ درصد گزارش شده بود. 

بنابراین کاهش نرخ نقطه‌ای از آن سطح به ۲۵۸.۲ درصد را نباید به معنای ارزان‌شدن روغن دانست؛ بلکه تنها نشان می‌دهد سرعت افزایش سالانه قیمت اندکی کاهش پیدا کرده است.

 

 

گوشت؛ تورم ماهانه کمتر، تورم سالانه همچنان سنگین

در گروه گوشت قرمز، سفید و فرآورده‌های آنها، تورم ماهانه مرداد حدود ۱.۳ درصد ثبت شده است.

اما تورم نقطه‌به‌نقطه این گروه همچنان حدود ۱۴۱.۴ درصد و تورم سالانه ۱۰۷.۶ درصد است.

در زیرگروه گوشت قرمز و گوشت ماکیان نیز ارقام حتی بالاتر است:

تورم ماهانه: ۱ درصد

تورم نقطه‌به‌نقطه: ۱۴۴.۶ درصد

تورم سالانه: ۱۱۰.۳ درصد

این داده‌ها یک نکته مهم تحلیلی دارند.

افزایش تنها یک تا ۱.۳ درصدی قیمت گوشت در مرداد ممکن است در نگاه اول نشانه آرام‌شدن بازار تلقی شود؛ اما وقتی شاخص با مرداد سال گذشته مقایسه می‌شود، خانوار با سطح قیمتی مواجه است که بیش از دو برابر شده است.

در نتیجه کاهش تورم ماهانه به معنای بازگشت قیمت‌ها نیست؛ فقط سرعت رشد قیمت کاهش یافته است.

 

 

میوه و خشکبار؛ ۴ درصد افزایش در یک ماه

گروه میوه و خشکبار نیز در مرداد تورم ماهانه ۴ درصدی را ثبت کرده است.

تورم نقطه‌به‌نقطه این گروه ۱۱۵.۴ درصد و تورم سالانه حدود ۱۰۴ درصد بوده است.

بنابراین متوسط قیمت این گروه نیز نسبت به مرداد سال گذشته بیش از دو برابر شده است.

برای بخش کشاورزی این شاخص اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا افزایش قیمت مصرف‌کننده الزاماً به معنی افزایش درآمد تولیدکننده به همان نسبت نیست. فاصله قیمت مزرعه تا بازار، هزینه حمل‌ونقل، بسته‌بندی، نگهداری و ضایعات می‌تواند بخشی از افزایش قیمت نهایی را توضیح دهد.

 

 

نان و غلات؛ تورم ماهانه کم، اما فشار سالانه بالا

در گروه نان و غلات تورم ماهانه مرداد ۱.۵ درصد ثبت شده است.

اما:

تورم نقطه‌به‌نقطه: ۱۰۳.۹ درصد

تورم سالانه: ۱۲۲.۳ درصد

بوده است.

یعنی حتی در گروهی که افزایش قیمت ماهانه آن نسبتاً محدود بوده، سطح قیمت نسبت به سال گذشته تقریباً دو برابر شده است.

از آنجا که نان و غلات سهم مهمی در سبد غذایی خانوار، به‌خصوص دهک‌های پایین درآمدی دارند، تداوم تورم بالا در این بخش می‌تواند فشار بیشتری بر هزینه تأمین حداقل کالری خانوار وارد کند.

 

 

تصویر کامل تورم مواد غذایی در مرداد

بر اساس جدول مرکز آمار، وضعیت مهم‌ترین گروه‌های غذایی چنین است:

گروه	تورم ماهانه	نقطه‌به‌نقطه	سالانه
خوراکی‌ها	۳.۶٪	۱۲۸.۶٪	۱۰۴.۵٪
نان و غلات	۱.۵٪	۱۰۳.۹٪	۱۲۲.۳٪
گوشت قرمز، سفید و فرآورده‌ها	۱.۳٪	۱۴۱.۴٪	۱۰۷.۶٪
گوشت قرمز و ماکیان	۱.۰٪	۱۴۴.۶٪	۱۱۰.۳٪
ماهی و صدف‌داران	۶.۲٪	۱۰۴.۳٪	۷۶.۰٪
شیر، پنیر و تخم‌مرغ	۸.۶٪	۱۶۳.۷٪	۱۰۹.۴٪
روغن‌ها و چربی‌ها	۱.۷٪	۲۵۸.۲٪	۱۸۰.۰٪
میوه و خشکبار	۴.۰٪	۱۱۵.۴٪	۱۰۴.۰٪
سبزیجات و حبوبات	۹.۳٪	۹۹.۸٪	۶۳.۴٪
شکر، مربا، عسل و شیرینی	۲.۸٪	۱۰۲.۲٪	۷۳.۹٪
سایر محصولات خوراکی	۵.۴٪	۱۰۵.۰٪	۷۶.۱٪
چای، قهوه، کاکائو و نوشابه	۳.۵٪	۱۰۲.۹٪	۸۴.۵٪

این جدول به‌خوبی دو پدیده متفاوت را نشان می‌دهد:

سبزیجات، لبنیات و ماهی در مرداد بیشترین فشار کوتاه‌مدت را ایجاد کرده‌اند؛ اما روغن، لبنیات و گوشت در مقایسه سالانه همچنان در سطوح بسیار بالای تورمی قرار دارند.

 

 

تورم غذا دوباره از تورم عمومی جلو زد

مقایسه تیر و مرداد نیز قابل توجه است.

براساس گزارش تیرماه، تورم ماهانه کل کشور ۳.۱ درصد و تورم ماهانه گروه «خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات» ۲.۵ درصد بود. 

در مرداد:

تورم عمومی → ۳.۴ درصد

خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها → ۳.۶ درصد

رسیده است.

یعنی برخلاف تیرماه، در مرداد دوباره سرعت افزایش قیمت مواد غذایی از تورم عمومی جلو افتاده است.

در عین حال تورم نقطه‌به‌نقطه خوراکی‌ها همچنان سه‌رقمی باقی مانده است؛ روندی که از ماه‌های قبل نیز قابل مشاهده بود. در خرداد تورم نقطه‌ای خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها ۱۳۳.۹ درصد و در تیر حدود ۱۲۸.۱ درصد گزارش شده بود. 

مرداد نیز با ثبت حدود ۱۲۸ درصد نشان می‌دهد که هرچند شتاب نقطه‌ای نسبت به اوج خرداد کمی کاهش یافته، هنوز خبری از بازگشت تورم مواد غذایی به محدوده‌های عادی نیست.

 

 

مسئله فقط گرانی نیست؛ ترکیب سفره در حال تغییر است

مهم‌ترین پیام اقتصادی این آمار شاید نه در شاخص کل، بلکه در ترکیب تورم خوراکی‌ها باشد.

وقتی تورم نقطه‌به‌نقطه:

لبنیات حدود ۱۶۴ درصد،

گوشت قرمز و ماکیان حدود ۱۴۵ درصد،

روغن‌ها ۲۵۸ درصد

و میوه بیش از ۱۱۵ درصد

است، افزایش هزینه غذا می‌تواند خانوار را به سمت جایگزینی کالاها و کاهش مصرف اقلام گران‌تر سوق دهد.

این همان نقطه‌ای است که تورم از یک مسئله صرفاً اقتصادی به مسئله‌ای مرتبط با امنیت غذایی و کیفیت تغذیه تبدیل می‌شود.

افزایش شدید قیمت منابع پروتئینی، لبنیات، روغن و میوه می‌تواند باعث شود خانوار برای کنترل هزینه‌ها سهم این محصولات را کاهش داده و سهم اقلام ارزان‌تر را افزایش دهد.

 

 

کشاورز هم الزاماً برنده تورم مواد غذایی نیست

در نگاه نخست ممکن است تصور شود افزایش ۱۰۰ تا ۲۰۰ درصدی قیمت مواد غذایی به معنای افزایش مشابه درآمد تولیدکنندگان بخش کشاورزی است.

اما شاخص قیمت مصرف‌کننده چنین چیزی را نشان نمی‌دهد.

این شاخص قیمتی را اندازه می‌گیرد که مصرف‌کننده نهایی پرداخت می‌کند، نه مبلغی را که الزاماً نصیب کشاورز، دامدار یا تولیدکننده می‌شود.

هزینه نهاده‌های دامی، بذر، کود، سم، ماشین‌آلات، انرژی، حمل‌ونقل، بسته‌بندی، سردخانه، دستمزد و سرمایه در گردش نیز طی همین دوره افزایش یافته است.

بنابراین ممکن است همزمان دو اتفاق رخ دهد:

مصرف‌کننده غذا را بسیار گران‌تر بخرد و تولیدکننده نیز همچنان از حاشیه سود پایین یا حتی زیان رنج ببرد.

برای سنجش دقیق سهم تولیدکننده از این تورم باید داده‌های قیمت تولیدکننده و قیمت عمده‌فروشی نیز در کنار CPI بررسی شود.

 

 

یک هشدار مهم برای سیاست‌گذار

داده‌های مرداد نشان می‌دهد سیاست کنترل تورم بدون تمرکز ویژه بر زنجیره غذا احتمالاً نمی‌تواند فشار معیشتی خانوار را به شکل مؤثری کاهش دهد.

تورم ۸۹ درصدی کل اقتصاد به خودی خود بسیار بالاست؛ اما وقتی تورم خوراکی‌ها به حدود ۱۲۸ درصد می‌رسد، فشار واقعی بر خانوارهایی که بخش بزرگی از درآمد خود را صرف غذا می‌کنند شدیدتر می‌شود.

از سوی دیگر، سیاست‌گذاری صرفاً بر حلقه آخر زنجیره و کنترل دستوری قیمت مصرف‌کننده نیز می‌تواند فشار را به تولیدکننده منتقل کند.

مدیریت تورم غذایی نیازمند نگاه همزمان به تولید، نهاده‌ها، ارز، تجارت خارجی، حمل‌ونقل، شبکه توزیع و قدرت خرید مصرف‌کننده است.

 

 

جمع‌بندی کشاورزپلاس

مرداد ۱۴۰۵ را می‌توان ماه تداوم بحران تورم غذایی دانست.

تورم ماهانه مواد غذایی نسبت به برخی ماه‌های پرنوسان گذشته کمتر شده، اما سطح قیمت‌ها همچنان بسیار بالاست.

تورم نقطه‌به‌نقطه ۱۲۸.۶ درصدی خوراکی‌ها در برابر تورم عمومی ۸۹ درصدی نشان می‌دهد سفره خانوار همچنان سریع‌تر از متوسط سایر هزینه‌های زندگی گران می‌شود.

در داخل سبد غذایی نیز دو تصویر متفاوت دیده می‌شود: سبزیجات با ۹.۳ درصد، شیر و پنیر و تخم‌مرغ با ۸.۶ درصد و ماهی با ۶.۲ درصد بیشترین رشد ماهانه را تجربه کرده‌اند؛ در مقابل، روغن‌ها با تورم نقطه‌به‌نقطه ۲۵۸.۲ درصد، لبنیات با ۱۶۳.۷ درصد و گوشت قرمز و ماکیان با ۱۴۴.۶ درصد همچنان از مهم‌ترین کانون‌های تورم سالانه سفره هستند.

بنابراین کاهش سرعت افزایش قیمت بعضی کالاها را نباید با «ارزان‌شدن» اشتباه گرفت. قیمت‌ها همچنان در سطحی بسیار بالاتر از سال گذشته قرار دارند و مسئله اصلی اکنون فراتر از خود تورم است:

آیا درآمد خانوار می‌تواند با سرعت افزایش هزینه تأمین غذا حرکت کند؟

اگر پاسخ منفی باشد، نتیجه فقط کوچک‌تر شدن سبد خرید نیست؛ بلکه احتمال تغییر ترکیب سفره، کاهش مصرف پروتئین، لبنیات، میوه و سایر مواد غذایی باکیفیت و در نهایت تشدید نگرانی درباره امنیت غذایی خانوارهاست.

تورم مرداد یک پیام روشن دارد: فشار اصلی تورم، همچنان روی سفره است.

 

 

برای انتشار در سایت کشاورزپلاس، تیتر سئویی پیشنهادی من این است:

تورم مواد غذایی در مرداد ۱۴۰۵؛ خوراکی‌ها ۱۲۸ درصد گران‌تر شدند | لبنیات و سبزیجات در صدر افزایش قیمت

و برای شبکه‌های اجتماعی، تیتر کوبنده‌تر:

تورم از سفره جلو زد؛ خوراکی‌ها ۱۲۸ درصد گران‌تر از پارسال

یا حتی:

سفره زیر فشار تورم؛ روغن ۲۵۸ درصد، لبنیات ۱۶۴ درصد، گوشت ۱۴۵ درصد

این آخری برای کاور و پست اینستاگرام کشاورزپلاس ظرفیت ویوی خیلی خوبی دارد. 

می‌توانم همین گزارش را به یک پست اسلایدی ۷ یا ۸ اسلایدی ۴:۵ تبدیل کنم که اسلایدهای جداگانه برای روغن، گوشت، لبنیات، سبزیجات و جمع‌بندی داشته باشد.