آخرین اخبار
چرا قیمت مرغ نوسان دارد؟
بررسی ریشههای بیثباتی در یکی از مهمترین بازارهای غذایی ایران
یادداشت | کشاورزپلاس
مرغ سالهاست که جایگاه خود را بهعنوان اصلیترین منبع تأمین پروتئین خانوارهای ایرانی حفظ کرده است. هر تغییر در قیمت این محصول، نهتنها بر سبد غذایی مردم، بلکه بر شاخص تورم، امنیت غذایی و حتی آرامش روانی بازار اثر میگذارد. با این حال، بازار مرغ در سالهای اخیر بارها شاهد نوسانهای شدید بوده است؛ گاهی قیمتها بهسرعت افزایش مییابد و گاهی تولیدکنندگان از زیان و افت قیمت گلایه دارند. این پرسش مطرح است که چرا بازاری با این حجم از نظارت، همچنان از ثبات فاصله دارد؟
واقعیت این است که قیمت مرغ، حاصل تصمیم یک مرغدار یا یک فروشنده نیست؛ بلکه نتیجه عملکرد زنجیرهای از عوامل اقتصادی، مدیریتی و تولیدی است که هرگونه اختلال در یکی از حلقههای آن، کل بازار را تحت تأثیر قرار میدهد.
نهاده؛ مهمترین مؤلفه هزینه تولید
بخش عمده هزینه تولید مرغ به خوراک طیور بازمیگردد. ذرت و کنجاله سویا سهم قابل توجهی از هزینههای یک واحد پرورش مرغ گوشتی را تشکیل میدهند. هرگونه تأخیر در تأمین این نهادهها، افزایش قیمت، مشکلات تخصیص ارز یا اختلال در واردات، مستقیماً هزینه تولید را افزایش میدهد.
حتی اگر نهاده با نرخ مصوب عرضه شود، تأخیر در تحویل یا کمبود آن، مرغدار را ناچار به خرید از بازار آزاد میکند؛ موضوعی که قیمت تمامشده را بهطور محسوسی افزایش میدهد.
تولید؛ بازاری که با تأخیر واکنش نشان میدهد
تولید مرغ مانند بسیاری از کالاها نیست که بتوان عرضه را در چند روز افزایش یا کاهش داد. از زمان جوجهریزی تا رسیدن مرغ به بازار، حدود ۴۵ تا ۵۰ روز زمان لازم است. بنابراین اگر امروز تصمیم اشتباهی در برنامهریزی تولید گرفته شود، آثار آن حدود دو ماه بعد در بازار نمایان خواهد شد.
به همین دلیل، پیشبینی دقیق مصرف و برنامهریزی تولید، یکی از مهمترین ابزارهای حفظ تعادل بازار است.
هزینههایی که کمتر دیده میشوند
قیمت مرغ تنها به خوراک وابسته نیست. هزینه حملونقل، سوخت، برق، گاز، دارو، واکسن، نیروی انسانی، بستهبندی و نگهداری نیز در قیمت نهایی نقش دارند.
در ماههای اخیر، قطعی برق، محدودیتهای انرژی و افزایش هزینههای حملونقل فشار مضاعفی بر واحدهای تولیدی وارد کرده است. بسیاری از مرغداران ناچار شدهاند برای حفظ شرایط استاندارد سالنهای پرورش از تجهیزات پشتیبان استفاده کنند؛ اقدامی که هزینه تولید را افزایش میدهد.
حلقهای به نام بازار
حتی اگر تولید بهخوبی انجام شود، بازار همچنان میتواند دچار نوسان شود. حضور واسطهها، تغییر رفتار مصرفکنندگان، افزایش تقاضا در مناسبتها، کاهش خرید خانوارها به دلیل افت قدرت خرید و انتظارات تورمی، همگی بر قیمت اثر میگذارند.
در برخی مقاطع، تولیدکننده مرغ را با سود اندک یا حتی زیان میفروشد، اما مصرفکننده همان محصول را با قیمت بالاتری خریداری میکند. این فاصله نشان میدهد بخشی از مشکلات بازار، به ساختار توزیع و نظام بازاریابی بازمیگردد.
سیاستگذاری؛ حلقه تعیینکننده
یکی از چالشهای قدیمی بازار مرغ، فاصله میان هزینه واقعی تولید و قیمتهای مصوب است. اگر قیمت تعیینشده کمتر از هزینه تولید باشد، انگیزه مرغداران برای جوجهریزی کاهش مییابد و چند هفته بعد بازار با کمبود عرضه و افزایش قیمت روبهرو میشود. در مقابل، اگر تولید بدون توجه به ظرفیت بازار افزایش یابد، افت قیمت، زیان تولیدکنندگان و کاهش تولید در دورههای بعدی را به دنبال خواهد داشت.
در چنین شرایطی، ثبات بازار بیش از هر چیز به تصمیمهای دقیق، دادههای بهروز و هماهنگی میان دستگاههای مسئول وابسته است.
تحلیل کشاورزپلاس
نوسان قیمت مرغ را نباید صرفاً به یک عامل مانند نهاده یا عرضه نسبت داد. بازار مرغ، آیینهای از وضعیت کل زنجیره تولید غذا در کشور است؛ زنجیرهای که از واردات خوراک دام و طیور آغاز میشود و تا سفره مردم ادامه دارد.
تجربه سالهای گذشته نشان داده است که هر زمان برنامهریزی تولید، تأمین بهموقع نهادهها، سیاستهای ارزی، مدیریت انرژی و نظام توزیع هماهنگ عمل کردهاند، بازار مرغ نیز به ثبات رسیده است. اما هرگاه یکی از این حلقهها دچار اختلال شده، نتیجه آن یا کمبود و گرانی بوده یا مازاد تولید و زیان مرغداران.
واقعیت این است که تولیدکننده و مصرفکننده، هر دو از بیثباتی بازار آسیب میبینند. مرغدار به دنبال بازاری قابل پیشبینی است تا بتواند برای دورههای بعدی تولید برنامهریزی کند و مصرفکننده نیز انتظار دارد کالای اساسی مورد نیاز خود را با قیمتی منطقی و قابل پیشبینی تهیه کند.
اگر هدف، ثبات پایدار در بازار مرغ است، راهحل تنها در کنترل قیمت خلاصه نمیشود. ایجاد یک نظام هوشمند برای پیشبینی عرضه و تقاضا، تأمین پایدار نهادهها، کاهش هزینههای تولید، اصلاح شبکه توزیع و پرهیز از تصمیمهای مقطعی، میتواند زمینهساز بازاری متعادلتر باشد؛ بازاری که در آن هم تولیدکننده انگیزه سرمایهگذاری داشته باشد و هم امنیت غذایی خانوارها حفظ شود.
دیدگاه تان را بنویسید