روز جهانی سیبزمینی؛ محصولی استراتژیک در قلب امنیت غذایی جهان
همزمان با روز جهانی سیبزمینی، کارشناسان بخش کشاورزی بر نقش راهبردی این محصول در امنیت غذایی و اقتصاد کشاورزی تأکید میکنند. ایران با وجود قرار گرفتن در میان تولیدکنندگان مهم منطقه، همچنان با چالشهایی همچون ضایعات بالا، ضعف زیرساختهای نگهداری و خامفروشی مواجه است؛ چالشهایی که میتواند با توسعه صنایع فرآوری و تکمیل زنجیره ارزش به فرصتهای بزرگ اقتصادی تبدیل شود.
سرویس اقتصادی و کشاورزی
۳۰ می در تقویم جهانی به عنوان «روز جهانی سیبزمینی» نامگذاری شده است؛ محصولی که اگرچه در ظاهر یک ماده غذایی ساده و روزمره به نظر میرسد، اما در عمل یکی از مهمترین ارکان امنیت غذایی جهان و از محصولات راهبردی بخش کشاورزی محسوب میشود.
بر اساس گزارشهای بینالمللی، سیبزمینی در کنار گندم و برنج از اصلیترین منابع تأمین غذای جمعیت جهان به شمار میرود و به دلیل ارزش غذایی مناسب، هزینه تولید نسبتاً پایین و قابلیت کشت در شرایط متنوع اقلیمی، نقش مهمی در تأمین غذای پایدار ایفا میکند.
رشد تولید جهانی با تکیه بر فناوری
تولید جهانی سیبزمینی سالانه حدود ۳۸۰ تا ۴۰۰ میلیون تن برآورد میشود. چین و هند بزرگترین تولیدکنندگان این محصول هستند و پس از آن روسیه، اوکراین و تعدادی از کشورهای اروپایی سهم قابل توجهی در بازار جهانی دارند.
کارشناسان معتقدند رشد تولید در سالهای اخیر بیش از آنکه ناشی از افزایش سطح زیرکشت باشد، حاصل بهبود بهرهوری، توسعه فناوریهای نوین کشاورزی، اصلاح بذر و مدیریت علمی مزارع بوده است.
امروزه سیبزمینی در بسیاری از کشورها تنها یک محصول زراعی نیست، بلکه بخشی از زنجیرهای گسترده شامل صنایع فرآوری، بستهبندی، نگهداری و صادرات محصولات غذایی محسوب میشود.
ایران؛ ظرفیت بالا، چالشهای مزمن
ایران نیز یکی از تولیدکنندگان مهم سیبزمینی در منطقه به شمار میرود و سالانه بین ۳ تا ۵.۵ میلیون تن از این محصول در کشور تولید میشود. استانهای همدان، اردبیل، آذربایجان شرقی، اصفهان و کردستان از مهمترین قطبهای تولید سیبزمینی کشور هستند.
با وجود این ظرفیت تولیدی، کارشناسان معتقدند مهمترین چالش این صنعت در ایران نه کمبود تولید، بلکه ضعف در مدیریت زنجیره ارزش است.
بخش قابل توجهی از محصول تولیدی به دلیل کمبود زیرساختهای مناسب نگهداری، انبارداری و حملونقل استاندارد دچار ضایعات میشود؛ موضوعی که علاوه بر کاهش درآمد تولیدکنندگان، نوسانات قیمتی در بازار داخلی را نیز تشدید میکند.
چالشهای پیش روی صنعت سیبزمینی
بررسی وضعیت این بخش نشان میدهد صنعت سیبزمینی کشور همچنان با موانعی همچون ضایعات پس از برداشت، کمبود سردخانههای مدرن، ضعف زنجیره سرد، نوسانات بازار، خامفروشی و نبود برند معتبر صادراتی مواجه است.
ادامه این روند میتواند بخشی از مزیت رقابتی ایران را در بازارهای منطقهای کاهش دهد و فرصتهای صادراتی این محصول را محدود کند.
فرصتهای صادراتی و مزیتهای رقابتی
تنوع اقلیمی ایران امکان تولید سیبزمینی در فصلهای مختلف سال را فراهم کرده است؛ مزیتی که در بسیاری از کشورهای رقیب وجود ندارد.
همچنین موقعیت جغرافیایی کشور و دسترسی به بازارهای مصرفی مهم منطقه از جمله عراق، افغانستان، روسیه و کشورهای حوزه خلیج فارس، ظرفیت مناسبی برای توسعه صادرات ایجاد کرده است.
کارشناسان بر این باورند که در صورت برنامهریزی صحیح و ثبات سیاستهای تجاری، ایران میتواند سهم بیشتری از بازار منطقهای این محصول را در اختیار بگیرد.
عبور از خامفروشی؛ مسیر افزایش درآمد
متخصصان حوزه کشاورزی و صنایع غذایی تأکید میکنند آینده اقتصادی این محصول در توسعه صنایع فرآوری نهفته است.
تولید محصولاتی مانند سیبزمینی سرخکرده منجمد، چیپس، نشاسته سیبزمینی و انواع محصولات آماده مصرف، میتواند ارزش افزودهای چندین برابر نسبت به فروش و صادرات خام ایجاد کند.
تجربه کشورهای موفق نشان میدهد بخش عمده درآمد صنعت سیبزمینی از فرآوری و صادرات محصولات نهایی حاصل میشود، نه صرفاً فروش محصول اولیه.
زیرساخت؛ حلقه مفقوده توسعه
کارشناسان توسعه سردخانههای استاندارد، تکمیل زنجیره سرد، بهبود شبکه حملونقل تخصصی و بهرهگیری از فناوریهای نوین کشاورزی از جمله آبیاری هوشمند و بذرهای اصلاحشده را از مهمترین الزامات توسعه این صنعت میدانند.
سرمایهگذاری در این بخشها میتواند ضمن کاهش ضایعات، بهرهوری تولید را افزایش داده و زمینه رشد صادرات را فراهم کند.
جمعبندی
سیبزمینی یکی از محصولات استراتژیک کشاورزی ایران است که با وجود ظرفیت تولید بالا، هنوز نتوانسته جایگاه واقعی خود را در زنجیره ارزش و بازارهای صادراتی به دست آورد.
کارشناسان معتقدند توسعه صنایع فرآوری، کاهش ضایعات و تثبیت بازارهای صادراتی سه محور اصلی تحول در این صنعت هستند؛ تحولاتی که میتوانند سیبزمینی را از یک محصول پرتیراژ اما کمسود به یکی از پیشرانهای صادرات غیرنفتی کشور تبدیل کنند.
دیدگاه تان را بنویسید